Na czym polega zrównoważona sieć transportowa - przykład linii nr 8
Linia kolejowa nr 8 stanowi element korytarza transportowego Warszawa -Kraków. Na trasie leżą Radom (225 tys. mieszk.) i Kielce (205 tys. mieszk.). Miasta te skupiają przy sobie region liczący dwa miliony ludności. Linią nr 8 biegną także najkrótsze połączenia Lublina z Katowicami i Krakowem oraz Przemyśla i Rzeszowa z Warszawą. Można zatem stwierdzić, iż szlak ten ma podstawowe znaczenie dla całej południo-wo-wschodniej części kraju.
Dzięki korzystnemu położeniu Kielce i Radom do lat 70. należały do najlepiej dostępnych ośrodków w Polsce. Jeździły tamtędy ekspresy, pociągi do Budapesztu, Bukaresztu i Moskwy. W roku 1975 - w podziale miast na 5 kategorii dostępności - do najwyższej klasy zaliczały się tylko 2 ośrodki: Radom i Warszawa. Kielce należały do drugiej kategorii, obok Częstochowy i Łodzi.1 Sytuacja zmieniła się diametralnie, kiedy pod koniec lat 70. dopuszczono ruch pasażerski na tzw. Centralnej Magistrali Kolejowej - w założeniach linii towarowej do przewozu węgla.
Rozważmy przebieg głównych linii w układzie Kielc, Radomia i sąsiednich dużych miast (rys. 1). Wszystkie stare linie obsługują zarówno duże miasta, jak i mniejsze ośrodki. Jedynie CMK om3a wszelkie węzły osadnicze. W tym świetle zrozumiała staje się sprawa stacji Włoszczowa Północna. Dlatego też w roku 2006 autor niniejszego artykułu wnosił o udostępnienie dla ruchu pasażerskiego stacji Opoczno Południowe.2 Takie działania nie zmienią jednak faktu, iż przyznanie priorytetu dla CMK doprowadziło do marginalizacji ośrodków przy linii nr 8 (Kielce i Radom) oraz przy dawnej kolei warszawsko-wiedeńskiej (Częstochowa, Piotrków). Tezę tę potwierdza następujące badanie.
Zliczono bezpośrednie połączenia pociągami dalekobieżnymi (wszystkie oprócz osobowych) w ciągu doby (dzień roboczy, czerwiec 2008). Widoczne jest znaczne zróżnicowanie poziomu obsługi (rys. 2). Wyróżniają się kierunki warszawskie oraz Katowice - Kraków. Z drugiej strony, słaba obsługa linii poprzecznych do relacji warszawskich. Między Lublinem a Radomiem w czerwcu kursowały 4 pociągi dziennie (obecnie tylko 3; ostatni z Lublina o 16.45). Z Kielc tylko jeden pospieszny do Częstochowy, 3 do Katowic; 5 połączeń Częstochowy z Łodzią. Zważywszy, że mowa tutaj o sąsiednich dużych miastach, odległych od siebie po 100 km, w gęsto zaludnionym obszarze w środku Europy - ten poziom obsługi jawi się jako kuriozalny. Przy tym zupełny brak połączeń w najkrótszych relacjach Łódź - Radom (- Lublin) oraz (Warszawa -) Radom - Rzeszów. O ile w drugim przypadku pretekstem do zawieszenia połączeń był zły stan linii Skarżysko - Sandomierz, to na linii Koluszki - Radom mieliśmy do czynienia z procesem określanym jako wygaszanie popytu: tak nieudolnie ustalić rozkład jazdy, by wykazać, że obsługa jest nieopłacalna.
Siatka połączeń słabo nawiązuje do sieci osadniczej. Zaznacza się dobra obsługa CMK kosztem tras alternatywnych. Marginalizacja licznych ośrodków ujawnia się jeszcze bardziej, gdy rozważymy połączenia tylko pociągami kwalifikowanymi (EX, IC, EC, TLK). Widoczna jest dysproporcja między relacjami warszawskimi a wszystkimi pozostałymi Na tle pustki komunikacyjnej wyróżnia się jeszcze linia Katowice -Kraków - Rzeszów. Nieliczne połączenia ma Częstochowa, Lublin - tylko jeden pociąg do Warszawy. Łódź, Radom i Kielce pozbawione są stałej obsługi pociągami kwalifikowanymi. Łódź - 750 tysięcy mieszkańców - jest być może największym takim miastem w Europie. Zresztą już brak obsługi miast liczących ponad 200 tysięcy mieszkańców - jak Kielce i Radom - w świetle standardów europejskich jest zastanawiający.
Czas na wnioski. Opisane wyżej zjawiska mają dwie podstawowe przyczyny. Jedną z nich jest wciąż nikła świadomość polskich elit - na czym polega transport zrównoważony. Drugą jest faktyczny brak polityki regionalnej państwa. W obu przypadkach mamy do czynienia z pozorowaniem działań. Są jakieś środki na modernizację kolei, są jakieś środki na wsparcie dla regionów opóźnionych w rozwoju. Jednak jeśli zestawić te pierwsze ze skalą inwestycji w infrastrukturę drogową, zaś drugie z wydatkami państwa w przodujących metropoliach oraz z aktualnymi decyzjami planistycznymi, okaże się, że dysproporcje zamiast maleć, rosną. Zwiększa się udział transportu drogowego w podziale pracy przewozowej. Jednocześnie powiększa się przepaść w poziomie rozwoju między Warszawą i kilkoma metropoliami a resztą kraju.9 Na koniec postulaty. Przede wszystkim kształtowanie sieci transportowej w sposób zrównoważony. Pierwszy aspekt równowagi: sieć linii kolejowych o podwyższonym standardzie musi być co najmniej tak rozbudowana, jak sieć dróg szybkiego ruchu. Przy tym jako konieczność cywilizacyjna jawi się standard 160 km/h na wszystkich głównych liniach; kolej musi czymś przewyższać transport drogowy. Druga sprawa -równowaga regionalna: standard powinien być zwiększany w skali całej sieci, a nie tylko między wybranymi aglomeracjami. Najpierw likwidacja wąskich gardeł - remont głównych linii będących w najgorszym stanie, nie zaś ciągłe podwyższanie standardu nielicznych linii, które i tak odstają od reszty układu. Z tym wiąże się sprawa planowania sieci priorytetowych połączeń. Należy uwzględniać wszystkie duże miasta -nie tylko metropolie kształtujące sieć, ale także ośrodki modyfikujące.
Oczywiście każdy z tych postulatów przekłada się na sprawę linii kolejowej nr 8, mającej podstawowe znaczenie dla okręgu kielecko-radomskiego i innych regionów Polski wschodniej. Niestety, na listopadowej konferencji przedstawiciele ministerstwa i PLK ujawnili, że remont linii został odsunięty o kolejne trzy lata. Konkretnych przyczyn nie podano...
Źródło:
Portal WP - WNP wg publikacji w 'Rynku Kolejowym'.